Марказий банк аҳоли қарзлари ортиб бораётгани ва фуқаролар кредитларни ўз вақтида тўлашга қанчалик қодир эканлигидан хавотир билдирди. Бу ҳақда Марказий банк раиси ўринбосари Санжар Носиров Сенатнинг "Реклама тўғрисида"ги қонунга ўзгартиришлар муҳокама қилинаётган мажлисида маълум қилди.
Сенатор Ҳусан Эрматов аҳолининг банклардан қарздорлиги ортиб бораётганини таъкидлади. Регулятор маълумотларига кўра, сўнгги бир йил ичида аҳолига берилган кредитлар ҳажми 21,2 фоизга, тадбиркорларнинг қарздорлиги эса 12 фоизга ошган. Олти йил ичида фуқароларнинг қарзи беш баробардан кўпроққа ошиб, 231 триллион сўмга етди.
Сенатор Марказий банк вакилидан рекламадаги молиявий хатарлар тўғрисидаги мажбурий огоҳлантириш аҳолининг қарз юкини камайтиришга ёрдам бера оладими ва регулятор ушбу чора самарадорлигини баҳоладими, деб сўради.
Санжар Носиров қарзларнинг ўсиши хавотир уйғотаётганини маълум қилди. Шу билан бирга, у ўсишнинг бир қисми банк хизматлари аҳоли учун қулайроқ бўлгани билан боғлиқлигини тушунтирди. Илгари фуқаролар учун кредит олиш қийинроқ эди, сўнгги йилларда эса ислоҳотлар молиявий хизматлардан фойдаланишни осонлаштирди.
Марказий банк вакилининг сўзларига кўра, регуляторни кредитлар ҳажмининг ўсиши эмас, балки қарз юкининг ортиши кўпроқ ташвишга солмоқда. Хусусан, фуқаролар ўз қарзларини ўз вақтида тўлай олиш-олмасликлари муҳим.
Аҳолининг ҳаддан ташқари қарздорлигига йўл қўймаслик учун Марказий банк аллақачон бир қатор чекловларни жорий этган. Хусусан, кредит тўловлари одамнинг ойлик даромадининг 50 фоизидан ошмаслиги кераклиги тўғрисидаги меъёр амал қилмоқда.
Йил бошидан қарз ва даромад нисбатига чеклов ҳам амал қилмоқда. Кредит миқдори қарз олувчининг расмий даромадидан саккиз баравардан ошмаслиги керак. Агар даромад расман тасдиқланмаган бўлса, кредит беш баравардан ошмаслиги керак.
Бундан ташқари, Марказий банк истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва аҳолининг молиявий саводхонлигини ошириш чораларини кучайтирди.
Шу билан бирга, Санжар Носиров рекламадаги огоҳлантиришларнинг ўзи қарз юкининг ўсишини тўхтата олмаслигини таъкидлади.
Унинг сўзларига кўра, бундай чора биринчи навбатда одамларга молиявий хатарларни яхшироқ тушунишга ёрдам бериши керак. Бу фуқароларнинг рекламага алданиб қолиш хавфини камайтиради ва уларга кредит олишда янада оқилона қарор қабул қилишга ёрдам беради.
Сенатор Рустам Холмуродов регуляторнинг 2025 йилнинг биринчи ярмидаги молиявий барқарорлик тўғрисидаги ҳисоботидаги маълумотларни ҳам келтирди. Унинг сўзларига кўра, аҳоли қарз мажбуриятларининг 93 фоизи банк кредитларига тўғри келади. Қарз юки даражаси 78 фоизга етиб, 2024 йилга нисбатан 18 фоизга ошди.
2026 йил 1 февраль ҳолатига кўра, 9,3 миллион қарз олувчи кредит олган. Уларнинг умумий қарздорлиги 610 трлн сўмни ташкил этди.
Шу билан бирга, 376 мингта кредит шартномаси муаммоли тоифасига киритилган. Улар бўйича умумий қарздорлик 19 млрд сўмни ташкил этган.
Изоҳ