Халқаро валюта жамғармаси миссияси якунлари бўйича ходимларнинг якуний баёнотида Ўзбекистонга бир қатор тавсиялар берди.
ХВЖ 2025 йил якунлари бўйича бюджет тақчиллигининг дастлаб режалаштирилган кўрсаткичга нисбатан пасайишини ижобий баҳолайди ва инфляция босимини жиловлашга кўмаклашиш учун 2026 йилда йиллик бюджет ижроси доирасида харажатларни ошириш ҳолатларини минималлаштиришни тавсия этади.
Таъкидланишича, Яқин Шарқдаги уруш билан боғлиқ маблағларни ажратиш бўйича ҳар қандай мумкин бўлган ҳаракатлар доирасида универсал субсидиялар ва нархларни тартибга солишдан қочиш керак, чунки улар катта харажатларни талаб қилади, бозорда бузилишларга олиб келади ва уларни бекор қилиш қийин. Бунинг ўрнига, ҳар қандай бундай чора-тадбирлар вақтинчалик чегаралар билан чекланиши ва заиф тоифаларни қўллаб-қувватлашга йўналтирилиши керак.
Шу билан бирга, харажатлар самарадорлигини оширишга қаратилган жорий ислоҳотларни, шу жумладан иш ҳақи фондини рационализация қилиш, давлат корхоналарини бюджетдан қўллаб-қувватлашни босқичма-босқич қисқартириш, харидлар соҳасидаги ислоҳотларни ва аҳолининг энг заиф қатламларини ҳимоя қилиш зарурлигини ҳисобга олган ҳолда ижтимоий ёрдам дастурларини бирлаштиришни давом эттириш зарур.
2027 йилги бюджетдан бошлаб, ходимлар умумий тақчилликнинг 3 фоизлик мақсадига қўшимча равишда, минерал ресурсларни қазиб олишдан олинган ўзгарувчан даромадларни бошқариш механизмини мустаҳкамлаш учун минерал ресурсларни чегирган ҳолда номинал бирламчи тақчилликнинг юқори чегарасини белгилашни тавсия этадилар.
Тез ўсиб бораётган аҳолининг соғлиқни сақлаш, таълим ва инфратузилма эҳтиёжларини молиялаштириш учун даромадларнинг ўрта муддатли стратегиясини илгари суришда кейинги тараққиётни таъминлаш жуда муҳимдир.
"Стратегияда солиқ сиёсати ва солиқ тушумларини бошқариш чора-тадбирларини мувозанатли уйғунлаштириш орқали 2020 йилдан буён кузатилаётган солиқ тушумларининг ЯИМга нисбати пасайиш тенденциясини ўзгартириш бўйича ечимларни таклиф этиш зарур. Хусусан, солиқ сиёсати соҳасида айрим товарларга акциз солиғи ставкаларини ошириш, фойда солиғи бўйича эски солиқ имтиёзларини босқичма-босқич бекор қилиш ва янгиларини бермаслик - солиқ таътиллари ва фойда солиғи бўйича пасайтирилган ставкаларни, шунингдек, фойда солиғини тўлашдан озод қилиш ва қонунчиликда назарда тутилмаган божхона тўловларини тўлашдан озод қилишни бекор қилиш зарур," - дейилади баёнотда.
Ушбу чора-тадбирлар даромадларни бошқариш тизимини мустаҳкамлаш бўйича саъй-ҳаракатлар, жумладан, 2025-2030 йилларга мўлжалланган солиқ маъмуриятчилигини ислоҳ қилиш стратегияси ва Божхона хизматини ислоҳ қилиш стратегиясини тасдиқлаш ва амалга ошириш орқали тўлдирилиши керак.
"Солиқ тушумларининг ўсишини ҚҚСни қайтариш бўйича қарздорликнинг тўпланишига йўл қўймайдиган тарзда таъминлаш ва параллел равишда мавжуд қарздорликни, хусусан, ҳисобварақ-фактуралар учун хавфларни баҳолашнинг янги тизимини жорий этиш ҳисобига бартараф этиш зарур, унинг жорий этилиши ходимлар томонидан олқишланади ва текширилган аризалар бўйича тезкор ва автоматик қоплашни таъминлашга ёрдам беради," - дея таъкидлади мутахассислар.
Ходимларнинг таъкидлашича, давлат тижорат банкларини (ДТБ) ислоҳ қилиш ва хусусийлаштиришни жадаллаштириш молиявий барқарорликни таъминлаш ва ресурсларни тақсимлаш самарадорлигини оширишда ҳал қилувчи роль ўйнайди. Шунингдек, расмий органларнинг хусусийлаштириш мақомидан қатъи назар, барча тижорат банкларида активлар сифатини текширишни кенгайтириш, шунингдек, хизмат кўрсатилмайдиган кредитларни баҳолашни халқаро стандартларга мувофиқлаштириш тўғрисидаги қарори олқишланади.
ДТБнинг доимий равишда паст молиявий кўрсаткичларга эга бўлиши ўз вақтида тузатиш чораларини кўриш, шу жумладан зарурат туғилганда раҳбариятни ўзгартириш учун сабаб бўлиши керак, ночор банклар эса реструктуризатсия ёки тартибга солиш тартиб-таомилларидан ўтишлари керак. Тизимли аҳамиятга эга бўлган ДТБларни давлат функцияларини бажарувчи банклар сифатида сақлаб қолиш режалари молиявий барқарорлик учун хатарларнинг ошишига ва бюджет харажатларининг кўпайишига олиб келиши мумкин, шунинг учун уларни қайта кўриб чиқиш лозим.
Бундан ташқари, асосий устувор йўналишларга директив ва имтиёзли кредитлаш дастурларини босқичма-босқич қисқартириш ва уларнинг шаффофлигини ошириш; Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг операцион мустақиллигини таъминлаш, активларнинг аниқ таснифини таъминлаш, шунингдек, тўлов қобилиятини стресс-тестдан ўтказиш тизимини такомиллаштириш киради.
Ўтган йилнинг ноябрь ойида ходимларнинг мамлакатга ташрифини якунлаган миссия якунлари бўйича ХВЖ ҳам Ўзбекистонга янги солиқ имтиёзлари ва преференцияларини чеклаш, қатъий пул-кредит сиёсатини сақлаб қолиш, солиқ базасини кенгайтириш ва солиқ тушумларининг ялпи ички маҳсулотдаги улушини оширишни тавсия қилган эди.
Изоҳ