Ekspert nigohi: Inson omili va raqamli reallik
Sarvarjon Narimonov logistika olamida o‘ziga xos yo‘lni bosib o‘tgan mutaxassis. Uning 12 yoshida Toshkent bozorlarida paket tarqatish bilan boshlangan tadbirkorlik instinkti, keyinchalik Avstraliyaning nufuzli La Trobe universitetida xalqaro biznes yo‘nalishida akademik bilimlar bilan boyidi. Bugun u AQShning trucking industriyasida yirik flotlarni kengaytirish va haydovchilarni jalb qilish bo‘yicha yetakchi ekspertlardan biri hisoblanadi. Uning boshqaruv falsafasi "Radikal mas’uliyat" va "Data-driven management" (ma’lumotlarga asoslangan boshqaruv) tamoyillariga qurilgan bo‘lib, bu yondashuv logistikadagi kadrlar masalasiga ham yangicha ruh olib kirdi.
"Logistika — bu shunchaki yuk tashish emas, bu ishonchli tizim qurish san’atidir. Men har doim aytaman: agar tizimda muammo bo‘lsa, demak, biz uni hal qilish uchun yetarli ma’lumotga ega emasmiz yoki mavjud ma’lumotni to‘g‘ri tahlil qilmayapmiz. AQSh bozorida haydovchi topish — bu shunchaki e’lon berish emas, bu inson ruhiyati va texnologiya o‘rtasidagi oltin muvozanatni topishdir," — deydi Sarvarjon Narimonov.
SI bilan recruiting: Trucking sohasidagi asosiy imkoniyatlar
Hozirda AQShda haydovchilar tanqisligi rekord darajaga yetgan bir paytda, recruiting bo‘limlari minglab arizalar ichidan eng mosini tanlab olishga jismonan ulgurmayapti. Aynan shu yerda SI yordamga keladi. Ekspertning ta’kidlashicha, NLP (tabiiy tilni qayta ishlash) modullari rezyumelarni soniyalar ichida tahlil qilib, haydovchining tajribasi, CDL (tijorat haydovchilik guvohnomasi) kategoriyasi va hatto uning ELD (elektron jurnal qurilmasi) bilan ishlash ko‘nikmalarini aniqlaydi. Bu jarayon screening (saralash) vaqtini 50 foizga qisqartiradi.
Chat-botlar esa 24/7 rejimida ishlaydi. Haydovchilar ko‘pincha tungi smenada yoki turli vaqt zonalarida aloqaga chiqishadi. SI asosidagi botlar ularning dastlabki savollariga javob beradi, malaka talablarini tekshiradi va faqatgina barcha talablarga javob beradigan, haqiqatda ishlashga tayyor nomzodlarni inson-rekruterga yo‘naltiradi. Bu nafaqat vaqtni tejaydi, balki reklamaga ketadigan mablag‘ning samaradorligini oshiradi. "Predictive analytics" (bashoratli tahlil) esa model yordamida nomzodning kompaniyada qolish ehtimolini hisoblab chiqadi. Bu esa o‘z navbatida turn-overni kamaytirishning eng samarali yo‘lidir.
Amaliy joriy etish yo‘riqnomasi: 5 qadamli strategiya
Sarvarjon Narimonov logistika kompaniyalari uchun SIni joriy etishning aniq metodologiyasini taklif etadi. Ushbu metodologiya amaliy auditdan boshlanib, tizimni to‘liq kengaytirishgacha bo‘lgan bosqichlarni qamrab oladi:
1. Ish jarayonlarini audit qilish: Birinchi navbatda, hozirgi recruiting oqimlarini xaritalash kerak. Reklama berishdan tortib, haydovchining ilk safariga chiqqunicha bo‘lgan barcha bosqichlar tahlil qilinadi.
2. Maqsadlarni belgilash: Aniq KPIlar qo‘yilishi shart. Masalan, murojaatlar sonini 30 foizga oshirish yoki onboarding (ishga moslashtirish) vaqtini 20 foizga qisqartirish.
3. Texnologiya tanlovi: Kompaniyaning ATS (Applicant Tracking System) tizimi bilan integratsiyalasha oladigan SI modullarini tanlash. Bu modullar rezyume tahlili va bashoratli modellarni o‘z ichiga olishi kerak.
4. Pilot loyiha: Butun kompaniyani birdaniga o‘zgartirmay, bitta hudud yoki bo‘limda 3–6 oylik sinov loyihasini amalga oshirish lozim.
5. Baholash va qayta tayyorlash: Natijalar o‘lchanadi va eng muhimi — inson resurslari jamoasi SI bilan ishlashga, tizim bergan ma’lumotlarni interpretatsiya qilishga o‘qitiladi.
"Men doim jamoalarimga aytaman: SI bizning ishimizni olib qo‘ymaydi, u bizning qo‘limizdagi eng o‘tkir asbobga aylanadi. Rekruterning vazifasi endi rezyume saralash emas, balki haydovchi bilan insoniy muloqot qurish va kompaniya madaniyatini yetkazish bo‘lib qoladi," — deya ta’kidlaydi Sarvarjon.
Kadrlar o‘zgarishi va inson omili
Ko‘pchilik recruitingda SIni joriy etish kadrlar qisqarishiga olib keladi deb qo‘rqadi. Biroq Sarvarjon Narimonov bu masalaga boshqacha qaraydi. Uning ta’kidlashicha, SI faqat takrorlanuvchi, zerikarli va texnik ishlarni o‘z zimmasiga oladi. Inson esa yuqori qiymatli vazifalarga yo‘naltiriladi. Masalan, nomzod bilan shaxsiy muloqot qilish, kompaniya madaniyatini tushuntirish va haydovchilarning muammolarini tinglash kabi empatiya talab qiladigan jarayonlarni SI hech qachon bajara olmaydi. Ideal model — bu SI va inson ekspertizasining hamkorligidir.
Xavflar va cheklovlar: Ehtiyotkorlik choralari
Har qanday texnologiya kabi SIning ham o‘ziga xos xatarlari bor. Eng asosiysi — bu "Bias" (tarafdorlik). Agar SI modelini o‘qitishda ishlatilgan ma’lumotlar noto‘g‘ri yoki kamsituvchi bo‘lsa, tizim irqiy yoki demografik tarafkashlikni kuchaytirishi mumkin. Shuning uchun ma’lumotlar auditi o‘tkazilishi shart. AQSh qonunchiligida, xususan EEOC (Teng ish imkoniyatlari komissiyasi) talablariga rioya qilish o‘ta muhim. Har bir qaror shaffof va tushuntirilishi oson bo‘lishi kerak.
Maxfiylik masalasi ham dolzarb bo‘lib qolmoqda. Haydovchilarning shaxsiy ma’lumotlarini saqlashda shtat va federal darajadagi qat’iy talablar mavjud. To‘liq avtomatlashtirish nomzodning kompaniyaga bo‘lgan ilk taassurotini sovuqlashtirishi mumkin. Shuning uchun "insoniy aloqa nuqtalari" (human touchpoints) saqlab qolinishi, nomzod o‘zini shunchaki raqam deb his qilmasligi zarur.
Sarvarjon o‘z tajribasidan bir misol keltiradi:
"Biz bir hamkorimiz bilan chat-bot va predictive scoring tizimini joriy etganimizda, murojaatlar soni 30 foizga oshdi, lekin screening (saralash) vaqti 50 foizga kamaydi. Eng qizig‘i, bo‘shagan vaqtda HR mutaxassislari haydovchilarni kompaniyada saqlab qolish bo‘yicha maxsus dasturlar ustida ishlay boshlashdi. Natijada xodimlarning ishdan ketishi yiliga 20 foizga qisqardi. Mana shuni haqiqiy natija deb aytsa bo‘ladi."
Kelajak texnologiya va inson uyg‘unligida
Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, 2025-yil logistika sohasi uchun tub burilish yili bo‘ldi. AQSh logistika bozoridagi shafqatsiz raqobatda faqatgina texnologik transformatsiyadan qo‘rqmagan kompaniyalar yashab qoladi. SI recruiting — bu shunchaki qulaylik emas, balki biznesning hayot-mamot masalasidir.
Sarvarjon Narimonov kabi mutaxassislar bizga shuni ko‘rsatib bermoqdaki, to‘g‘ri tanlangan strategiya, mas’uliyat va zamonaviy texnologiyalarning sintezi har qanday inqirozdan chiqish yo‘lidir. Kelajak — bu sun’iy intellekt rutinni bajaradigan, inson esa ijodkorlik va strategik qarorlar bilan shug‘ullanadigan uyg‘un tizimdadir. O‘zbekistonlik yosh mutaxassislar uchun esa Sarvarjonning tajribasi global bozorga chiqish va u yerda o‘z so‘zini aytish uchun ajoyib qo‘llanma bo‘lib xizmat qiladi.
Muallif: Ramazon To’ychiev
Комментарии