Bilim va tajriba: Iqtisodiy nazariyadan texnologik yechimlargacha
Nasiba To‘rayevaning iqtisodiyot olamiga kirib kelishi Toshkent davlat iqtisodiyot universitetidagi talabalik yillaridan boshlangan bo‘lib, u yerdagi ta’lim uning dunyoqarashini tubdan shakllantirdi. 2004-yildan 2006-yilgacha bo‘lgan bakalavr bosqichi unga fundamental iqtisodiy tahlilning murakkab jihatlarini o‘rgatgan bo‘lsa, keyinchalik 2008-yilda tamomlagan "Iqtisodiyotda axborot tizimlari va texnologiyalari" mutaxassisligi bo‘yicha magistratura bosqichi uning kelajakdagi faoliyatini belgilab beruvchi asosiy strategik poydevorga aylandi. O‘sha paytda ko‘pchilik uchun moliya va texnologiyaning sintezi hali yangilik bo‘lgan bir davrda, u aynan shu yo‘nalishni tanlagani uning nafaqat bugunni, balki uzoqni ko‘ra olish qobiliyatidan dalolat edi. Bu ta’lim unga faqat raqamlarni jamlashni emas, balki bu raqamlar ortida turgan murakkab tizimlarning algoritmini tushunishni va ularni qanday qilib texnologik yechimlar orqali yanada samaraliroq qilish mumkinligi haqida oylashni o‘rgatdi. Uning uchun iqtisodiyot shunchaki matematika emas, balki jamiyat hayotini yaxshilashga xizmat qiluvchi katta bir mexanizmdir.
Professional faoliyatning ilk qadamlari: Mas’uliyat va tajriba Maktabi
Professional faoliyatining ilk qadamlarini 2004-yilda 3-son yuqumli kasalliklar shifoxonasida hisobchi sifatida boshlaganida, Nasiba To‘rayeva davlat moliya tizimining eng quyi va eng muhim bo‘g‘inlari bilan yuzma-yuz keldi. Shifoxonadagi olti yillik faoliyat unga davlat tomonidan ajratilgan har bir tiyinning insonlar hayoti va salomatligi uchun qanchalik ahamiyatli ekanini amalda ko‘rsatdi. Bu davrda u davlat muassasalarining moliyaviy mexanizmlarini ichkaridan o‘rgandi va resurslarni to‘g‘ri taqsimlash odamlarning kundalik hayotiga bevosita ta’sir qilishini anglab yetdi. Bu tajriba unda davlat resurslarini boshqarishga nisbatan yuksak mas’uliyat hissini shakllantirdi. U o‘sha yillarda oddiy hisobchi bo‘libgina qolmay, balki tizim har bir qismini o‘rganuvchi tadqiqotchiga aylandi va aynan shu tushuncha uni keyinchalik davlat boshqaruvi va moliya sohasida qolishga undadi.
Davlat boshqaruvi va innovatsiyalar: Tizimli fikrlashning shakllanishi
2010-yildan boshlab uning faoliyati yanada jiddiyroq bosqichga ko‘tarildi va u O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat boshqaruvi akademiyasida birinchi toifali mutaxassis sifatida ish boshladi. Bu maskan uning uchun nafaqat ish joyi, balki haqiqiy professional maktab va intellektual maydonga aylandi. Bu yerda u yuqori darajali davlat hisobotlarini tayyorlash, moliyaviy tahlil yuritish va tizimli fikrlashning eng nozik qirralarini o‘zlashtirdi. Akademiyadagi muhit uning ilmiy salohiyatini ham yuzaga chiqardi. Aynan shu davrda, 2011-yilda, uning birinchi ilmiy ishi — "Korporativ tuzilmalarda kommunikatsiya jarayonlarining boshqarilishidagi o‘ziga xoslik" mavzusidagi maqolasi milliy konferensiyada e’lon qilindi. Bu uning amaliy ish va ilmiy tahlilni bir butunlikda ko‘ra boshlaganidan dalolat edi. U moliya sohasidagi muammolarni nafaqat texnik darajada, balki boshqaruv va kommunikatsiya nuqtayi nazaridan ham hal qilish yo‘llarini izlay boshladi.
Nasiba To‘rayevaning tajribasi keyinchalik yanada mas’uliyatli yo‘nalishlarda davom etdi. 2012-yildan 2013-yilgacha u Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Innovatsiya ilmiy-texnika faoliyati fondida moliyalashtirish bo‘limi boshlig‘i o‘rinbosari lavozimida faoliyat yuritdi. Bu lavozim unga strategik moliyaviy qarorlar qabul qilish va mamlakatdagi innovatsion loyihalarni baholash bo‘yicha ulkan tajriba berdi. U ilm-fanga ajratilayotgan mablag‘larning samaradorligini tahlil qilar ekan, innovatsiyalarni moliya bilan qanday bog‘lash kerakligini tushunib yetdi. Bu davr uning nafaqat ijrochi, balki boshqaruvchi sifatidagi shakllanishida muhim zamin bo‘ldi. Shundan so‘ng u Majburiy ijro byurosi va turli davlat korxonalarida ham o‘z faoliyatini davom ettirib, davlat moliyasining turli qirralarini, jumladan depozit hisobvaraqlari bilan ishlash va byudjet nazoratini chuqur o‘zlashtirdi.
Davlat-xususiy sheriklik: Global moliyaviy standartlar va yirik bitimlar
Uning professional karerasidagi eng baland cho‘qqi va haqiqiy burilish nuqtasi 2019-yilda Moliya vazirligi huzuridagi Davlat-xususiy sheriklikni rivojlantirish agentligiga (PPPDA) bosh mutaxassis bo‘lib kelishi bilan boshlandi. Bu yerda u o‘z hayotida birinchi marta mamlakat miqyosidagi, xalqaro miqyosda e’tirof etilgan milliardlab dollarlik loyihalar bilan ishlash imkoniyatiga ega bo‘ldi. Davlat-xususiy sheriklik (DXSH) modeli O‘zbekiston uchun nisbatan yangi bo‘lishiga qaramay, Nasiba To‘rayeva bu tizimni xalqaro standartlar asosida yo‘lga qo‘yishda jonbozlik ko‘rsatdi. U Toshkent shahrining issiqlik ta’minoti tizimini modernizatsiya qilish bo‘yicha Fransiyaning "Veolia" kompaniyasi bilan imzolangan 1,36 milliard yevrolik ulkan loyiha ustida ishladi. Bu loyiha nafaqat katta raqamlar, balki millionlab aholining kundalik hayotini yaxshilashga qaratilgan infratuzilmaviy inqilob edi. Shuningdek, BAAning "Masdar" kompaniyasi bilan Sherobodda quyosh elektr stansiyasini qurish bo‘yicha 260 million dollarlik bitim uning kundalik ish tartibining bir qismiga aylandi. Bu jarayonlarda u xalqaro moliya institutlari, jumladan Osiyo taraqqiyot banki (ADB) va Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki (EBRD) bilan bevosita muzokaralar olib borib, global moliyaviy diplomatiya va standartlarni o‘zlashtirdi.
Xalqaro e’tirof: Londondagi g‘alaba va Namangan Loyihasi
Namangan oqova suv tozalash inshooti (WWTP) loyihasi ise uning faoliyatidagi eng faxrli yutuqlardan biri sifatida tarixga kirdi. Bu loyiha Namangan shahri va uning atrofidagi beshta tumanda yashovchi 1,8 million kishining sanitariya va ekologik sharoitini yaxshilashga qaratilgani bilan ham, xalqaro darajadagi shaffofligi bilan ham ajralib turardi. BAAning "Metito" kompaniyasi ishtirokidagi bu loyiha 2023-yil 5-may kuni Londonda bo‘lib o‘tgan nufuzli "Partnership Awards" marosimida "Eng yaxshi kommunal xizmatlar loyihasi" deb e’tirof etildi. Ta’kidlash joizki, ushbu mukofot DXSH sohasida dunyo miqyosidagi eng nufuzli taqdirlashlardan biri hisoblanadi. Nasiba To‘rayeva bu g‘alaba ortida turgan murakkab moliyaviy monitoring va tender jarayonlarining bevosita ishtirokchisi edi. Uning uchun bu nafaqat mukofot, balki O‘zbekiston davlat sektorining xalqaro biznes loyihalari darajasida sifatli, shaffof va raqobatbardosh ishlay olishining isboti edi. Agentlikning o‘zi ham 2022-yilda "Yilning eng yaxshi davlat sektori tashabbuskori" mukofotini qo‘lga kiritgan bo‘lib, bu jamoaviy yutuqlarda Nasiba To‘rayevaning hissasi katta bo‘lgan.
Kelajak aari: Sun’iy intellekt va raqamli moliya strategiyasi
Bugungi kunda Nasiba To‘rayeva moliya olamining kelajagi — sun’iy intellekt va avtomatlashtirish masalalari ustida jiddiy ilmiy izlanishlar olib bormoqda. U moliya sohasini faqatgina o‘tmishdagi raqamlarning hisoboti emas, balki kelajakni bashorat qiluvchi aqlli tizim deb biladi. Uning magistraturadagi "Iqtisodiyotda axborot tizimlari" mutaxassisligi bugungi tadqiqotlari uchun mustahkam zamin bo‘lib xizmat qilmoqda. Uning "Artificial Intelligence and Automation in Accounting" mavzusidagi ishlari yaqin 5-10 yil ichida sohani qanday tub o‘zgarishlar kutayotganini tahlil qiladi. Uning fikricha, moliya mutaxassislari endilikda raqam kirituvchi xodimlardan sun’iy intellekt tizimlarini boshqaruvchi va ularning natijalarini strategik talqin qiluvchi ekspertlarga aylanishlari shart. Davlat moliyasida esa shaffoflik va real vaqt rejimida nazorat o‘rnatishda bu texnologiyalarning o‘rni beqiyosdir. Xalqaro professional tashkilotlar a’zoligi uning bu yo‘ldagi bilimlarining xalqaro miqyosdagi tasdig‘idir.
Ilmiy faoliyat va amaliyotning uzviyligi Nasiba To‘rayeva uchun shunchaki shior emas, balki uning yashash va ishlash falsafasidir. U har bir amaliy loyihadan ilmiy savol chiqarishni va har bir ilmiy g‘oyani amaliyotda sinab ko‘rishni odat qilgan. Masalan, uning "Accounting as Infrastructure" mavzusidagi tadqiqoti hisob tizimlarini shunchaki ma’lumotlar bazasi emas, balki mamlakat rivoji uchun zarur bo‘lgan strategik infratuzilma sifatida ko‘rishni taklif qiladi. Uning uchun moliya — bu shaffoflik va adolat qurolidir. Davlat tizimida jarayonlarni to‘liq avtomatlashtirish va har bir soliq to‘lovchining mablag‘i qayerga sarflanayotganini aniq raqamlar bilan ko‘rsatib berish uning asosiy maqsadlaridan biridir. Uning bu qat’iyati va bilimi uni O‘zbekiston zamonaviy moliya tizimi arxitektorlaridan biriga aylantirmoqda.
Yosh avlodga tavsiyalar: Ixtisoslik va davlat sektori imkoniyatlari
Nasiba To‘rayeva bilan bo‘lgan suhbatlarda u har doim o‘z tajribasini yoshlar bilan bo‘lishishga tayyorligini bildiradi. Yosh mutaxassislarga qarata u har doim uchta muhim tavsiyani beradi. Birinchidan, o‘z sohasining chinakam ustasi bo‘lish, lekin u yerda to‘xtab qolmasdan, sohalar kesishmasida — masalan, moliya va texnologiya o‘rtasida ko‘prik qurishni o‘rganish kerakligini ta’kidlaydi. Ikkinchidan, u davlat sektorida ishlashdan qo‘rqmaslikka chaqiradi. Ko‘pchilik yoshlar xususiy sektorni afzal ko‘rsada, Nasiba To‘rayevaning fikricha, aynan davlat institutlarida mamlakat taqdirini belgilovchi milliardlab dollarlik loyihalarni yaqindan ko‘rish va xalqaro hamkorlar bilan ishlash orqali beqiyos tajriba orttirish mumkin. Uchinchidan, har bir tajribani — u muvaffaqiyatli bo‘ladimi yoki yo‘qmi — tahlil qilib, yozib borish va undan saboq chiqarishni odat qilish zarurligini uqtiradi. Bu odat oddiy ijrochini tizimli muammolarni hal qila oladigan strategga aylantiradi.
Nasiba To‘rayevaning hayotiy va professional yo‘li — bu uzluksiz o‘rganish, mas’uliyat va mukammallikka intilish qissasidir. Uning Londondagi nufuzli mukofotlardan tortib, bugungi kundagi sun’iy intellekt bo‘yicha murakkab tadqiqotlarigacha bo‘lgan qiziqishi uni o‘z sohasining haqiqiy yetakchisiga aylantirdi. U nafaqat raqamlar bilan ishlovchi mutaxassis, balki o‘sha raqamlar ortida insonlar farovonligi yotganini dildan his qiluvchi mas’uliyatli fuqarodir. Uning faoliyatini yangi avlod moliyachilari va davlat xizmatchilari uchun nafaqat o‘rnak, balki kelajakda davlat boshqaruvini qanday qilib yanada shaffof, aqlli va xalqchil qilish mumkinligi borasida tayyor yo‘l xaritasi bo‘lib xizmat qiladi. Nasiba To‘rayeva kabi mutaxassislar bor ekan, O‘zbekistonнинг iqtisodiy kelajagi va infratuzilmasi jahonнинг eng ilg‘or standartlari darajasiga chiqishiga ishonch komil. Zero, haqiqiy o‘zgarishlar bilimli va fidoyi insonlarning qat’iyati bilan boshlanadi.
Muallif: Sher-Ali Bo'riboyev
Комментарии